بررسی‌ها حاکی از آن است که سرعت گردش پول در سال‌های گذشته دو روند متفاوت را تجربه کرده است. در سال‌های ابتدایی دهه 1390 به‌دنبال انتظارات تورمی شکل‌گرفته در آحاد اقتصادی، تمایل به نگهداری پول کاهش و متعاقبا سرعت گردش پول در اقتصاد کشور حدود 40 درصد افزایش یافته است. این در حالی است که در دو سال گذشته شرایط حاکم بر اقتصاد کلان و تغییر مسیر انتظارات تورمی موجب کاهش سرعت گردش پول در اقتصاد شده است. به‌طوری‌که در این دو سال سرعت گردش پول حدود 18 درصد کاهش داشته است.

 

بررسی‌ها حاکی از آن است که سرعت گردش پول در 7 سال اخیر دو مسیر متفاوت را طی کرده است. از سال 1389 تا 1393 سرعت گردش پول 40 درصد رشد کرده، عاملی که منجر به ایجاد «پول داغ» در بازار شده است، با این حال طی دو سال اخیر با شکل‌گیری انتظارات تورمی کاهشی، از دمای این پول کاسته و 18 درصد از سرعت آن کم شده است. اگر چه دو سال اخیر سرعت گردش پول کاهش یافته با این حال هنوز به مقدار قبل از شروع تنش‌های اقتصادی یعنی قبل از سال 1389 نرسیده است.

بنابراین لازم است در راستای تقویت این مسیر کاهشی سیاست‌های لازم به کار گرفته شود. بر مبنای بررسی‌های صورت گرفته با استفاده از سه مکانیزم مختلف می‌توان به روند کاهشی سرعت گردش پول کمک کرد.دو مکانیزم اول سمت عرضه بازار پول و مکانیزم سوم از زاویه سمت تقاضای بازار پول مساله را تبیین می‌کند. اولین مکانیزم شروع فرآیند سیاست‌گذاری پولی را مورد هدف قرار می‌دهد. بر مبنای این مکانیزم لازم است سیاست‌گذار با اصلاح نظام بانکی، وزن پول پر قدرت در فرآیند انتشار پول را به نفع ضریب تکاثر تغییر دهد. مکانیزم دوم رابطه بین سیاست پولی و مالی را مورد هدف قرار می‌دهد. بر مبنای این مکانیزم لازم است سیاست‌گذار تسلط سیاست‌های مالی بر سیاست‌های پولی را کاهش دهد تا مسیر و هدف سیاست پولی برای سیاست‌گذار روشن شود. مکانیزم سوم از زاویه تقاضای بازار پول و با استفاده از کاهش انتظارات تورمی مساله را واکاوی می‌کند. بر مبنای این مکانیزم لازم است اصلاحات ارزی که تعویق آن معادل شکل‌گیری انتظارات تورمی است را هر چه زود تر به مرحله اجرا برساند. به تعبیری دیگر با کاهش نرخ ارز رسمی با نرخ ارز بازار از جمع شدن فنر ارزی جلوگیری کرده و انتظارات کاهشی را در آحاد اقتصادی شکل دهد.

 

دو مسیر ریسکی پول

سیاست‌های پولی در یک اقتصاد متعارف به‌صورت برونزا انجام می‌شود و تابعی از تصمیم سیاست گذار پولی است. مکانیزم سیاست پولی به گونه‌ای است که بسته به نرخ تورم مورد هدف، سیاست گذار پولی تصمیم به انتشار مقدار مشخصی پول در یک دوره معین می‌کند. با این حال در اقتصاد ایران بخش قابل‌توجهی از سیاست‌های پولی تابعی از نحوه بودجه ریزی دولت و کسری‌های مشاهده شده در طول سال است. ساز و کار انتشار پول ابتدا از انتشار پول پر قدرت جرقه می‌خورد سپس دو مسیر متفاوت توام با عدم اطمینان را طی می‌کند. در مسیر اول، پول پر قدرت منتشر شده بسته به ضریب فزاینده پول در جامعه، به «حجم پول» منتشره در جامعه تبدیل می‌شود. در مسیر دوم بسته به رفتار آحاد اقتصادی درباره تقاضای سوداگری و معاملاتی پول و همین‌طور متغیر‌های کلان حاکم بر اقتصاد که نمودی از سرعت گردش پول هستند، حجم پول منتشر شده در جامعه، معاملات معادل ارزش اسمی تولیدات را پوشش می‌دهد. بنابراین به‌طور کلی سیاست‌گذ